رودخانه الوند قصرشيرين

رودخانه های ناحيه قصرشيرين از دو رودبار اصلی "الوند" و "قوره توو" تشکيل شده. مهمترين سرچشمه های اين رودخانه ها در بلنديهای کوههای دالاهو است. مدارک تاريخی دال بر آن است که بنياد شهر قصرشيرين بر شرايط زراعی و آب و هوائی مساعدی که اين رودخانه ها فراهم آورده اند بنا شده است. آب الوند ناحيه ای سر سبز و امکانات کشاورزی بسيار مساعدی را برای منطقه فراهم ساخته.


عکس ساتليتی سيستم رودخانه ای ناحيه قصرشيرين

الوند

واژه الوند، يک واژه از زبانهای آريائی است که بمفهوم "ازآن بزرگی يا بلندی" می باشد. از اينگونه نام کوه الوند در نزديکی شهر همدان "اکباتان" نيز از مشخصه های نامهای جغرافيائی در سرزمين اسکانی آرياييان می باشد. واژه الوند از "هَرا يا هَلهَ" بمعنی بلند و "وَنتا يا وَند" بمعنی ازآن يا متعلق برگرفته شده است. واژه وَند بعنوان پسوند در نام توايف کُرد در کردستان بسيار ديده می شود، مانند "کاکاوند، رَشوند، وبسياری ديگر. رودخانه هائی که از بلندی کوهها با شدت آبريز می شوند و آبشاری را می سازند، در گويش های آريائی "هَراوند يا هَلَه وند" ناميده شده اند. نام امروزين رودخانه الوند تنها تکاملی ديرينه از واژه آريائی "هَلَه وند" است. که در ادبيات عربی به حلوان مبدل شده. در گويش امروزين کردی مردم منطقه به "اَلوَن" و يا هَه لوَن" مشهور شده است. در واقع در ادبيات عراب حلوان را شهری قديمی نيز دانسته اند که در ابتدای گذرگاه زاگراس و در مکان امروزين شهر سرپل زهآب قرار داشته. شهر حلوان در ادبيات پهلوی از ريشه زبان مادی "کاله" ناميده شده و آشوريان آنرا "کالمآنوو" يا "کالِخ" نيز ناميده اند. برخی ادبيات تاريخی شهر "حَلَح" را که هزاران يهودی "ساماريه" در زمان آشوريان به آن تبعيد شده بودند همان شهر حلوان می دانند. ناحيه حلوان از ديرباز ناحيه ای حاصلخيز با چشمه های آب معدنی بسيار و باغهای فراوان بوده است. "کواذ" يکم، از پادشاهان ساسانی در اين ناحيه آبگينه ای ساخته و اصلاحات بسياری انجام داده بود. بدليل موقعيت حساس منطقه اعراب در نيمه های قرن ششم ميلادی به آن حمله بردند و جز ويرانه ای چيزی از آن بجای نگذاشتند.

رودخانه الوند از دو سرچشمه اصلی واقع در کوههای دالاهو و قلاجه آب می گيرد. سرچشمه اصلی رودخانه الوند از سراب اسکندر در غرب زاگرس و در حدود 32 کيلومتری در مشرق زهآب در شمال دهستان ريژآب است. رود الوند از همان ابتدا به صورت رودخانه بزرگی در حدود 12 کيلومتر در اين دره زيبا جريان دارد. همانطور که به راه خود ادامه می دهد؛ نهرهای متعدد بدان می پيوندند. پهنای دره ريژآب حدود 500 متر و دو طرف آن سراشيبی ژرفی تشکيل شده است و از ابتدا تا انتها از درخت و باغهای ميوه پوشانده شده و در اعماق آن رود ريژآب جوشان و خروشان در جريان است. تا اينکه پس از گذر از ريژآب وارد تنگ پيران در نزديکی قريه پيران و سپس به جلگه ای در پائين روستای "بان زرده" وارد می شود. رودبارهای کوچک منطقه از قبيل آبهای بان زرده، ياران، بشيوه، قلعه شاهين، ديره و گَلان و بز کَنه از طرفی و آب سرآب گرم از طرف ديگر هر يک جداگانه در محلهای مختلف وارد رودخانه الوند می شوند. رودخانه الوند از ميانه شهر" سرپل ذهاب" گذشته و از غرب بطرف قصرشيرين جاری می گردد. الوند پس از انکه کناره شرقی رشته کوههای "بازی دراز" را بجای گذاشته به مرکز شهر قصرشيرين می رسد. الوند سپس به دهستان نصرآباد در نزديکی قصرشيرين وارد گرديده و با رودهای چم امام حسن و سپس با رودخانه تنگاب مخلوط می شود. رودخانه الوند پس از عبور از روستای قره صدف بطرف شهرستان خانه قين آبريز می شود. رودخانه الوند پس از آنکه مسير خود را سيراب می کند و به باغهای سرسبز محدوده خود زيبائی دلپذری می بخشد به شهر "خانه قين" می رسد. الوند پس از عبور از شهرهای قصرشيرين و خانقين در قسمت جنوبی ناحيه دَکه و قله از طرف چپ وارد آب رودخانه سيروان می گردد و پس از آن به رود دجله می پيوندد. آب رودخانه الوند دشت شهرستانهای قصرشيرين و خانه قين را بسيار مناسب زراعت و کشاورزی کرده و آب و هوائی مديترنه ای برای اين شهرها فراهم نموده است.

سرچشمه ديگری که به الوند می پيوندد از آبخيزها و چشمه سارهای دره شمالی کوه قلاجه در 24 کيلومتری جنوب غربی هارون آباد نشعت می گيرد و به نام رودخانه کفرآور از دهستان کفرآور به سوی شمال غربی روان می شود و روستاهای دهستان کفرآور را سيراب می سازد. در يک کيلومتری شمال غربی روستای هاربِر با ريزآبه نسبتاً بزرگی که از مناطق چياکوئی و سگان عبور کرده است مخلوط می گردد و پس از گذشتن از يک دره تنگ و پر پيچ و خم به دهستان ديره وارد می شود و به نام رود ديره از دره ميان کوه های دانه خشک و بازی دراز عبور می کند و به دهستان جگرلو از شهرستان قصرشيرين وارد می گردد. طول رودخانه الوند از اين سرچشمه تا آبريزگاه دجله 280 کيلومتر است و ارتفاع آن از سرچشمه به 1500 متر مرسد.