كردها، از نسل دلاوران ايران زمين
كردها، از نسل دلاوران ايران زمين
كردستان يعني سرزمين كردها با وسعتي معادل 203و28 كيلومترمربع در غرب ايران و در مجاورت بخش شرقي كشور عراق قرار دارد.
 |
اين استان كه در دامنهها و دشتهاي پراكنده سلسله جبال زاگرس مياني قرار گرفته است از شمال به استانهاي آذربايجان غربي و زنجان ، از شرق به همدان و زنجان، از جنوب به استان كرمانشاه و از غرب به كشور عراق محدود است.در حال حاضر استان كردستان با مجموعه شهرها، روستاها و عشايري كه در اقصي نقاط آن پراكنده شده و استقرار يافتهاند به يكي از نواحي در حال توسعه غرب كشور تبديل شده و از پتانسيلهاي توريستي و تفرجگاهي قابلتوجهي برخوردار است.از آنجا كه تنوع اقليمي همراه با ساير شرايط مناسب، از جاذبههاي مهم در صنعت جهانگردي به شمار ميرود و جهانگردان خواهان دماي مطلوب و مطبوعي 22-25( درجه سانتيگراد) هستند، استان كردستان به ويژه در فصول بهار و تابستان از اين نظر بسيار مناسب و داراي قابليتهاي جهانگردي ويژه است.كردها مردماني آريايي نژادند كه چندين هزار سال قبل از ميلاد به اين منطقه مهاجرت كردهاند.
استان كردستان به لحاظ موقعيت جغرافيايي، خصوصيات آب و هوايي و قدمت تاريخي و ساير مشخصات منطقهاي و قومي از فضاي روستايي جذابي به ويژه براي گردشگران و ايرانگردان برخوردار است. بخشي از مناطق روستايي اين استان تحت تاثير شيوه زيست عشايري و كوچنشيني است كه اين نوع زيست جلوههاي ويژهاي از زندگي مردم عشاير كردستان را به نمايش ميگذارد.در اين جا به موارد مهمي از فضاهاي روستايي جذاب استان كردستان اشاره ميكنيم.
اورامانات تخت كجاست؟
روستاي (اورامانات تخت) مركز دهستان اورامانات در جنوب غربي شهرستان مريوان قرار دارد و جادهاي به طول 75 كيلومتر آن را به شهر مريوان متصل ميكند. اين روستا در درهاي شرقي - غربي و در شيب تندي رو به روي يال شمال كوه (تخت) واقع شده است. خانههاي روستا كلا از سنگ و اغلب به صورت خشكهچيني و پلكاني ساخته شده است. آب و هواي آن در فصول تابستان و بهار بسيار مطبوع و در زمستان بسيار سرد است.روستاي اورامانات تخت از جمله فضاهاي جذاب روستايي كردستان است كه علاوه بر زيبايي چشماندازها، به دليل اجراي همه ساله مراسم بسيار باستاني و حيرتانگيز (پير شهريار) قابليتهاي ارزشمند جهانگردي ويژه دارد.آتشگاههاي باقي مانده منطقه نشان ميدهد كه مردم اين ناحيه پيش از گرويدن به دين اسلام، زرتشتي بودهاند.
طبيعت بكر
طبيعت (اورامان) بكر و بسيار زيباست. آداب و رسوم اين ناحيه به موجب موقعيت سخت اقليمي تقريبا دست نخورده باقي مانده است و از يادگارهاي باستاني به حساب ميآيد. از معابد بسيار مورد احترام مردم اين ناحيه آرامگاه پير شهريار اورامي صاحب كتاب معرفت پير شهريار است.هر ساله مراسمي در كنار اين آرامگاه برگزار ميشود. پير شهريار كه به (پير شاليار) نيز معروف است، به روايتي از مقدسين زرتشتي پيش از اسلام است.اين مراسم در اواخر تابستان و به مدت يك هفته انجام ميشود. مردم منطقه ابتدا در فصل تابستان، گردوهاي درختها را ميچينند و خشك ميكنند. سپس در زمان انجام مراسم، بچهها به نمايندگي از جانب چند تن از بزرگان منطقه به در منازل رفته و جهت تهيه آش مخصوص از مردم آرد و گوشت قرباني (گوسفند يا گاو) و مواد لازم ديگر جمعآوري نموده و در ظروف خالي، تعدادي گردو ميريزند. سپس با آرد جمعآوري شده نان ميپزند و مقداري از گردوهاي ساييده شده را با خمير نان مخلوط ميكنند.
معمولا خانمها هر روز به ميزان قابلتوجهي نان ميپزند و در اختيار مردان جهت صرف ناهار و شام قرار ميدهند.
صبح زود تعدادي از مردان آشپز، ديگها را روي اجاقها گذاشته و مقدار زيادي گوشت و ساير مواد داخل آنها ميريزند و آش مخصوصي ميپزند و هنگام ناهار و شام بين اهالي تقسيم ميكنند.هر روز پس از صرف ناهار، مردها روي پشتبام وسيع يكي از منازل به رقصهاي گروهي عرفاني ميپردازند. شيوه اجراي اين رقص بدين شكل است كه كليه مردها دستها را به كمر يكديگر حلقه ميكنند و آرام ميچرخند و تعدادي مابين 3 تا 8 نفر نيز در وسط گروه رقص، دايرهوار ميچرخند و مرتبا سرهايشان را تكان ميدهند تا از خود بيخود شوند. پس از پايان رقص، شب هنگام وارد خانهاي كه گويا خانه پير بوده ميشوند و به خواندن اشعاري در وصف پير ميپردازند و آن گاه لنگه كفشي را كه در صندوق يكي از اتاقهاست و معتقدند به پير شاليار تعلق داشته، از صندوق در ميآورند و دست به دست ميدهند و با احترام خاصي دوباره در صندوق ميگذارند.روز آخر انجام مراسم، نان و ماست تهيه ميكنند و به صورت گروهي به سمت آرامگاه پير ميروند. آنها معتقدند خوردن نان و ماست روز آخر تبرك است. غروب همان روز (روز هفتم) مراسم پايان ميپذيرد.
صنايع دستي كردستان
صنايع دستي استان كردستان متنوع است و تهيه و توليد انواع آن از ديرباز رايج بوده است. موج و جانماز (موج در منازل به عنوان رختخواب پيچ و جانماز جهت اداي فريضه نماز مورد استفاده قرار ميگيرد)، شال، جاجيم، گليم، گليمچه و قالي همگي از صنايع دستي استان به شمار ميروند.موسيقي بومي: موسيقي كردي يكي از بارزترين ويژگيهاي فرهنگي قوم كرد است. طراوت و شادابي فضاي عرفاني نيمي از خصوصيات آن است.موسيقي مذهبي نوعي از موسيقي كردي محسوب ميشود كه در مناسبتهاي خاص مذهبي اجرا ميشوند.
عيد بعثت حضرت محمد(ص) و اعياد ديگر مذهبي از جمله مناسبتهايي است كه كردها معنويات قلبي خود را با نواختن دهل و ديگر آلات موسيقي به معرض نمايش ميگذارند.رقصهاي محلي و بومي اين استان هم در خور توجه است .اين رقصها در مراسم شادي و سرور اجرا ميشود. رقص كردي عمدتا به شكل گروهي است و حركات فيزيكي موزون و هماهنگي دلپذيري دارد. اين رقص همراه با حركات موزون از محتوا و مضمون خاصي برخوردار است و نشاندهنده باورها و خصوصيات قومي و فرهنگي مردم كرد است.به طور كلي استان كردستان از لحاظ فرهنگي سابقه بسيار جالب توجهي دارد كه نظير آن در ساير نقاط ايران كمتر ديده ميشود. زبان، شعر، رقص، موسيقي و آداب و رسوم به جاي مانده در اين پهنه از سرزمين ايران قدمتي ديرينه دارد.
جمعيت كردها
جمعيت كردها در ايران، طبق آمار سال 1383 مركز آمار ايران، رقمي بالغ برپنج ميليون و پانصد هزار نفر معادل 7 درصد ازكل جمعيت ايران است.
كردها، هويت خاص خود را دارند، هويتي كه داراي مولفههاي فرهنگي بسياري است. در خلق و خوي مردم اين ديار اگر كنكاش كنيد، خواهيد ديد كه آنان مرداني نترس، شجاع، ساده و مهماننواز هستند. سادهدلي از صفات بارز كردهاست كه ناشي از طبيعت زيباي كردستان است. ميخواهيم به چند مولفه فرهنگي كردها اشاره كنيم.
لباس كردي و به طور كلي پوشاك كردي يكي از مولفههاي هويتي كردهاست كه گشادي و راحتي در تن از خصوصيات آن است... در لباس مردان سه خصوصيت بارز به چشم ميخورد. (كروا) معادل كت، (پانتول) معادل شلوار و (پشتند) معادل كمربند، كه البته سبك پوشش و فرم اين پوشاك در مناطق مختلف فرهنگي كردستان متفاوت است. براي زنان علاوه بر روسري ميتوان به سيخمه يا كوليجه، كراس و كمربند اشاره داشت. همچنين تنوع رنگي در لباسهاي كردي بسيار چشمنواز است.علاوه بر اين زبان كردي هم يكي از مولفههاي هويتي فرهنگي كردهاي ايران است. همان گونه كه اشاره شد زبان كردي داراي تنوع زيادي در سبك گويش است.
داستانهاي كردي
فولكور كردي هم از غناي خاصي برخوردار است، در زبان كردي، داستانهاي شفاهي فراواني وجود دارد كه به شرح ماجراهاي عشقي - حماسي و اغلب با رويكردي اخلاقگرايانه ميپردازد. خج و سيامند، لاس و قرال، شور محمود، زنبيل فروش و... از جمله داستانهاي فولكوريك مردم كرد هستند كه هر كدام بيانگر جلوههاي خاصي از فرهنگ كردستان است، به عنوان مثال داستان (خج و سيامند) روايت دو دلداده است كه نسبت فاميلي با هم دارند، دختر عمو، پسر عمو اما به دليل اختلافات قومي كه بين دو برادر وجود دارد، وصال آنها مشكل است و سرانجام در راه اين عشق برفراز كوهچيا، آرارات، فنا ميشوند. اين داستان سرانجامي بسيار تراژديك دارد كه البته در نوع خود نهاد قداست عشق پاك است و اين داستان و داستانهاي مشابه نشان ميدهد كه مفهوم عشق در بين مردم كرد، مفهومي متعالي است.
خانواده
خانواده اولين واحد اجتماعي است كه شخص در آن فرايند فرهنگ پذيري و جامعهپذيري را آغاز ميكند.شكل خانواده در ميان كردها تا چند سال گذشته اغلب گسترده بود و همزمان با ورود مدرنيته به ايران بعد خانواده به صورت هستهاي درآمده است. زنان كرد از اعتماد به نفس بالايي برخوردارند و هم پاي مردشان زندگي را به نحو احسن اداره ميكنند. در زندگي عشايري كردها، نقش زن به خوبي احساس ميشود... آنان كارهاي سنگيني چون بستن و پياده كردن بار و برپا كردن چادر، دوشيدن شير، زدن مشك، تهيه انواع محصولات لبني، تهيه هيزم، پختن غذا و نان، تميز كردن خانه، دوخت و دوز، بافتن انواع قالي و جاجيم و پارهاي از كارهاي فرعي كشاورزي از وظايف زن عشايري و روستايي كرد است... نگاهي به ليست اين كارها ميزان مقاومت زن كرد را نشان ميدهد.
و اما مراسم ازدواج...
در روز عروسي تا ساليان پيش به دليل مباركي، روزهاي دوشنبه و پنجشنبه را تعيين ميكردند. مراسم عروسي كردها معمولا سه روز است كه در اين سه روز بساط شادي برپاست. خانواده داماد، مراسم ازدواج را برگزار و افراد فاميل، او را كمك مادي و معنوي ميكنند. كردها در مراسم ازدواجشان، تمامي موارد ريز و درشت را رعايت ميكنند تا مبادا كسي از خانوادههاي عروس و داماد، ناراحتي به دل بگيرد...
در پايان بايد اشاره داشت كه سرزمين كردستان، سرزميني بكر با جاذبههاي فرهنگي و توريستي است. همچنين دول غرب از ديرباز سعي در بوجود آوردن تفرقه در ميان اهالي آنجا كردهاند، اما آنان هميشه توانستند مقابل اين تفرقهها ايستادگي كنند. كردها آرياييهاي دلاور اين مرز و بوم هستند كه در هشت سال دفاع مقدس مقابل دشمن ايستادگي كردند.